Türkçe ile Farsça arasında yüzyıllara yayılan bir alışveriş var ve bu, Farsça konuşan birinin Türkçeyi çoğu yabancıdan hızlı öğrenmesini sağlıyor. Ama bu avantaj sanıldığı yerde değil. Bu yazı hem gerçekten kolay olan kısmı hem de asıl takılınan yeri anlatıyor — Türkçe öğreten biri için de, öğrenen için de.
Gerçekten avantaj olan üç şey
Ortak kelimeler. Kitap, defter, misafir, dikkat, selam, teşekkür, haber, hâl… Çoğu Arapça kökenli ve iki dile de aynı yoldan girmiş. Farsça konuşan biri daha ilk gün birkaç yüz kelimeyi "yaklaşık olarak" biliyor.
Fiil sonda. İki dilde de yüklem cümlenin sonunda. Bir İngiliz ya da Fransız için aylarca süren alışma dönemi, Farsça konuşan için hiç yaşanmıyor.
Cinsiyet yok. Ne Farsçada ne Türkçede isimlerin cinsiyeti var; "o" zamiri ikisinde de kadın-erkek ayırmıyor.
Asıl takıldıkları yer
1. Ekler. Farsça "eve", "evden", "evde" için ayrı edat kullanır; Türkçe hepsini eke çevirir. Anlam kelimenin sonuna yapışır ve bu, en büyük yapısal fark.
2. Ünlü uyumu. "ev → evde" ama "okul → okulda". Farsçada böyle bir kural yok ve Farsça konuşanların en sık hatası bu.
3. Ek-fiil. "öğrenciyim" = "öğrenci + im". Farsça konuşan başlangıçta fiili ayrı getirmek ister.
4. Latin alfabesi. Ayrı bir iş ama kısa: ı, i, ö, ü, ç, ş, ğ, c. Bir iki günde oturuyor.
Ne kadar sürer
Günlük çalışan bir Farsça konuşan için A1 birkaç ay, B1 yaklaşık bir yıl — ortalamadan hızlı. Türkiye’de yaşıyorsa daha da kısa.
Ama asıl tuzak burada: başlangıcın kolaylığı, çoğu kişiyi alışverişi ve kısa sohbeti çözen bir seviyede durduruyor. Resmî işler, üniversite ve iş görüşmesi için gereken seviye ile arada büyük fark var.
Resmî gereklilikler
Türkiye’de üniversiteye kayıt için genellikle TÖMER belgesi ve çoğu zaman B2 ya da C1 isteniyor; kesin şartı başvurulan üniversiteden almak gerekir. Bu seviyeler CEFR ölçeğidir — Almanca ve İngilizce için kullanılan ölçeğin aynısı.
Nereden başlamalı
LexUnio’da A1’den C2’ye Türkçe dersleri var ve açıklamalar öğrencinin kendi dilinde. Seviye testi ücretsiz, sonucu CEFR ölçeğinde; Türkçe kelime listesi de Farsça anlamlarıyla kayıt istemeden açık.
LexUnio bir sınav kurumu değildir ve resmî belge vermez. TÖMER ve resmî sınavlar başka yerlerde yapılır; bizim işimiz hazırlamak.